Kto może z niej skorzystać
Z dniem 1 stycznia 2009 r. przepisy dotyczące ulgi na dzieci zostały w istotny sposób zmienione. Odliczenia z tytułu ulgi na dzieci nie będzie już mógł dokonać płatnik w rocznym rozliczeniu podatku. Podatnik musi sam złożyć zeznanie roczne w terminie do dnia 30 kwietnia 2010 r.
Zmniejszeniu w ramach ulgi na dzieci podlega jedynie podatek obliczony według skali podatkowej. Do ulgi nie mają prawa osoby fizyczne-rolnicy, gdyż nie są oni w ogóle opodatkowani podatkiem dochodowym (chyba że prowadzą działy specjalne produkcji rolnej).

Od dnia 1 stycznia 2009 r. prawo do ulgi podatkowej przysługuje w odniesieniu do tych dzieci małoletnich, względem których podatnik:
1) wykonywał władzę rodzicielską,
2) pełnił funkcję opiekuna prawnego, jeżeli dziecko z nim zamieszkiwało,
3) sprawował opiekę poprzez pełnienie funkcji rodziny zastępczej na podstawie orzeczenia sądu lub umowy zawartej ze starostą.

Możliwość skorzystania z ulgi na dzieci dotyczy także określonych dzieci pełnoletnich. Z ulgi na dzieci można skorzystać w odniesieniu do dzieci:
1) bez względu na ich wiek, które zgodnie z odrębnymi przepisami otrzymywały zasiłek (dodatek) pielęgnacyjny lub rentę socjalną;
2) do ukończenia 25 roku życia, uczące się w szkołach, o których mowa w przepisach o systemie oświaty, przepisach o szkolnictwie wyższym lub w przepisach regulujących system oświatowy lub szkolnictwo wyższe obowiązujących w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie, jeżeli w roku podatkowym nie uzyskały dochodów podlegających opodatkowaniu według skali podatkowej lub ze zbycia papierów wartościowych w łącznej wysokości przekraczającej kwotę wolną od podatku, z wyjątkiem renty rodzinnej - pod warunkiem, że dzieci te pozostawały na utrzymaniu podatników w związku z wykonywaniem przez tych podatników ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego oraz w związku ze sprawowaniem funkcji rodziny zastępczej.

Odliczenie nie przysługuje jednak, poczynając od miesiąca kalendarzowego, w którym dziecko:
1) na podstawie orzeczenia sądu zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych,
2) wstąpiło w związek małżeński.
Nie jest także możliwe korzystanie z przedmiotowego odliczenia, jeśli do dziecka (względem, którego osobie uprawnionej przysługuje prawo do ulgi) mają zastosowanie przepisy przewidujące:
1) opodatkowanie liniowym podatkiem dochodowym dochodów z działalności gospodarczej,
2) opodatkowanie przychodów z działalności gospodarczej na zasadach określonych w ustawie. Nie jest przeszkodą do korzystania z ulgi osiąganie opodatkowanych ryczałtem przychodów z najmu jako odrębnego źródła przychodów,
3) opodatkowanie podatkiem tonażowym.

Zasady korzystania z ulgi
Począwszy od dnia 1 stycznia 2009 r., zmieniono zasady korzystania z ulgi i jej wysokość. Obecnie nie określa się rocznej wysokości ulgi, ale kwoty przysługującego odliczenia określone są miesięcznie (a w niektórych przypadkach nawet dziennie). Całkowita kwota ulgi pozostała bez zmian. Miesięczna jej kwota ulgi wynosi 92,67 zł, zaś roczna 1.112,04 zł. Dotychczas nawet jeśli dziecko urodziło się np. 30 grudnia podatnik miał prawo do całego rocznego limitu ulgi. Obecnie jeśli dziecko podatnika urodzi się w dniu np. 30 grudnia 2009 r., to podatnikowi przysługuje odliczenie za 1 miesiąc tj. 92,67 zł.

Obecne przepisy odnoszą się w sposób szczególny do przypadków, gdy w danym miesiącu różne osoby mają prawo do ulgi względem tego samego dziecka. Dotyczyć to może np. sytuacji, gdy w połowie danego miesiąca dziecko zostało umieszczone w rodzinie zastępczej. Wówczas ustala się przez ile dni w danym miesiącu, względem każdego z uprawnionych podatników, zachodziły przesłanki odliczenia. Za każdy dzień występowania tych przesłanek (sprawowania pieczy nad dzieckiem) przysługuje odliczenie wynoszące 1/30 miesięcznej kwoty odliczenia.

Przykład:
10 lutego 2009 r. dziecko zostało umieszczone w rodzinie zastępczej. Rodzicom biologicznym przysługuje odliczenie wynoszące 10/30 miesięcznej kwoty ulgi, natomiast rodzicom zastępczym - odliczenie wynoszące 18/30 miesięcznej kwoty ulgi.
Biorąc pod uwagę, że w 2009 r. miesięczna kwota ulgi wynosi 92,67 zł, kwota "dziennego odliczenia" wynosi 3,09 zł.

Podstawową zasadą jest, że ulga przysługuje łącznie obojgu rodzicom. W związku z tym na jedno dziecko ulga może być wykorzystana tylko przez jedno z rodziców (odliczona od podatku jednego z rodziców) bądź też przez oboje rodziców wspólnie (odliczona od ich łącznego podatku, gdy rozliczają się wspólnie).

Rodzice lub opiekunowie prawni kwotę przysługującej ulgi mogą odliczyć od podatku w częściach równych lub w dowolnej proporcji przez nich ustalonej. Istotne zatem jest to, aby kwota odliczeń dokonanych przez oboje rodziców lub opiekunów prawnych nie przekraczała kwoty przysługującej ulgi na dane dziecko. Dzielenie się ulgą przez małżonków rozwiedzionych powinno następować przede wszystkim na drodze ich wzajemnego porozumienia, byle łączna kwota odliczeń przez oboje z nich nie przekroczyła kwoty odliczeń przysługujących względem danego dziecka. Jeśli takiego porozumienia brak, wówczas należy ustalić przez ile dni w danym roku dziecko przebywało z danym rodzicem, w czasie których faktycznie była przez tego rodzica wykonywana władza rodzicielska (względnie realizowany był obowiązek alimentacyjny). Taką samą zasadę stosuje się w przypadku rodziców dziecka, którzy nigdy nie byli małżonkami.

Z dniem 1 stycznia 2009 r. sprecyzowano sposób wykazywania przedmiotowego odliczenia. Ulgę odlicza się w zeznaniu rocznym, podając liczbę dzieci i ich numery PESEL, a w przypadku braku tych numerów - imiona, nazwiska oraz daty urodzenia dzieci.

Na żądanie organów podatkowych podatnik jest obowiązany przedstawić zaświadczenia, oświadczenia oraz inne dowody niezbędne do ustalenia prawa do odliczenia, w szczególności:
1) odpis aktu urodzenia dziecka,
2) zaświadczenie sądu rodzinnego o ustaleniu opiekuna prawnego dziecka,
3) odpis orzeczenia sądu o ustaleniu rodziny zastępczej lub umowę zawartą między rodziną zastępczą a starostą,
4) zaświadczenie o uczęszczaniu pełnoletniego dziecka do szkoły.

Powyższe dowody zostały wymienione jedynie przykładowo. Będą one miały pierwszorzędne znaczenie dla ustalenia prawa do ulgi, jednakże podatnik może także przy pomocy innych dowodów wykazywać swoje uprawnienia do ulgi oraz ich zakres. Dokumentów tych nie dołącza się do zeznania tylko przedstawia na wyraźne wezwanie urzędu.
                       Danuta Borejko Z-ca Naczelnika US w Jaworze.